ARDAHAN Üniversitesi’nde İşçi Şube Müdürü olarak misyon yapan Nurettin Büyükbaş, 1915 yılında Ermeniler tarafından Müslümanların canlı diri yakılarak katledildiği Yanık Cami’nin belgeselini hazırladı.
Tarihte 93 Harbi olarak da bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Ardahan’a giren Rus ordusu ve beraberlerindeki Ermeni birlikleri tarafından yağmalanarak harap edilen mescitte, 1915 tarihinde ise Ermeni çeteciler tarafından toplanan 300 kadar Müslüman Türk’ün canlı diri yakıldığını söyleyen Nurettin Büyükbaş, o yılları belgesel hazırlayarak anlattı. Vazifesi hasebiyle Ardahan’da yaşadığını söyleyen Büyükbaş, uzun müddettir belgesel yapmak için üzerinde çalıştığı ‘Yanık Cami’ olayıyla ilgili birçok bireyle röportaj yaptığını anlattı. Büyükbaş, olaya tanıklık eden ama bugün hayatta olmayan Ardahanlı büyüklerin çocuklarından birçok kere dinlediği Yanık Cami olayını belgesele dönüştürmek için harekete geçti. Çalışmasını pandemi sürecinde kısıtlı imkanlarla yaptığını söyleyen Büyükbaş, ‘Yanık Cami’ belgeselinin Ardahan tarihinde bir birinci olduğunu vurguladı.
Ermenilerin soykırıma uğradıkları tezlerine karşı Türkleri nasıl katlettiklerinin bilinmesi gerektiğini belirten Büyükbaş, Yanık Cami olayının büyük bir vahşet olduğunu anlatarak Ermeniler tarafından bölgede emsal birçok katliamın yapıldığını aktardı. Rus himayesine giren Kars ve etrafında Müslüman Türklere uygulanan soykırımı hatırlatan Büyükbaş, duyuru yapılacak mazeretiyle yüzlerce insanı camiye toplayıp, ateşe verilerek canlı diri yakıldıklarını anlattı. Türklerin birçok kere katliama uğradığının altını çizen Büyükbaş, “Asıl katliamı kimlerin yaptığı gün üzere ortada. Asıl mağdur ve soykırıma uğrayan Türklerdir” diye konuştu.
YANIK MESCİT’TE NELER OLDU
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda, Kafkaslarda kanlı muharebeler oldu. Kars, o devirde 20 bin nüfuslu ve 25 mescitli bir kale kenti pozisyonundaydı. Müşiri Gazi Ahmet Muhtar Paşa sayıca üstün Rus kuvvetlerini 3 meydan muharebesinde de mağlup etmişti. Lakin Paşa, Osmanlı kazansa da ordunun zayiat vermesinden korkuyordu. Bunun da bütün doğu bölgesinde Rusları durduracak bir güçten yoksun kalacağını biliyordu. Bu nedenle Ruslarla dördüncü bir savaşa girmek istemedi. Orduyu Erzurum’a çekmesiyle birlikte Kars ve etrafı Ruslar tarafından 18 Kasım 1877’de işgal edildi. Bu işgalle birlikte Kars, tam 40 yıl Rusların egemenliğinde kaldı. Birçok yerde o bölgede çoğunlukta olan Ermenilerle işbirliği yaparak işgalle birlikte üç ay boyunca bütün cami, türbe ve tarihi yapıtı imha ettiler. Müslüman halka katliamlar yaptılar. Bu katliamlardan biri de Ardahan’da gerçekleşti. Rus ve Ermeni birlikleri yaklaşık 300-370 kişiyi camide toplayıp kapıları kapattılar. Kolay tutuşsun diye caminin dört bir yanına ot balyaları yerleştirerek ateşe verdiler. Yüzlerce Türk canlı diri yanarak hayatını yitirdi.
