Kars’ın 13 bin yıllık buğdayı ‘kavılca’ ekimi yaygınlaştırılıyor

Bedir ALTONUK/ KARS, – KARS’ın 13 bin yıllık cet tohumu ‘kavılca’ yine toprakla buluşturulmaya başlandı. Kafkas Üniversitesi (KAÜ) Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mitat Şahin, bilhassa Kars ve Ardahan yöresine binlerce yıldan bu yana adapte olmuş, çift kavuzlu buğday tipi ‘kavılca’nın yüksek, kıraç ve verimsiz topraklarda yetiştiğini belirtti. 
Kars’ta lokal ve klasik eser araştırmalarını yapan Mikrobiyoloji Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şahin, 13 bin yıl evvel kullanılan buğday tohumu ‘kavılca’nın Kars ve Ardahan bölgesinde yetiştiğini söyledi. Cet tohumunun 1960’lı yıllarda ithal tohumlar nedeniyle geri planda kaldığını belirten Şahin, “2000’li yıllara girdiğimiz vakit ‘kavılca’ tohumu neredeyse tükenmek üzeredir lakin yöredeki kimi yaşlılar bilhassa kent merkezinden uzakta bulunan, sıhhatlerine uygun geldiği gerekçesiyle tarlalarının bir köşesine ‘kavılca’ buğdayı ekmişlerdir. 2000’li yıllardan sonra tekrar ‘kavılca’ sivil toplum örgütlerinin, valiliklerin, tarım örgütlerinin kıymet vermesi ile tekrar kıymet kazanmış bir buğday tipidir. Bu yöreye adapte olmuştur. Atalık tohumumuza sahip çıkan çiftçilerimiz ‘kavılca’yı yetiştirirken de başka bir ihtimam gösterirler. Ekim yerinden tutun bilhassa ‘kavılca’ tohumunu kimyasal ilaç ile ilaçlamazlar. Ekimi yapıldığı vakit da hayvan gübresi hariç rastgele bir gübre verilmemektedir” diye konuştu. 
BESİN BEDELİ YÜKSEK
‘Kavılca’nın besin bedeli yüksek buğday çeşidi olduğuna vurgulayan Prof. Dr. Şahin, “Bugün Türkiye’nin birkaç yerinde de ‘kavılca’ buğdayı yetiştirilmektedir ama Kars’taki buğdaya baktığımız vakit rengi kahverengi olup sert bir buğdaydır. Basitçe kırılabilmekte, kesit yüzeyi ile üst yüzeyindeki renk birebirdir. Cam tanesi üzere görülmektedir ve besin pahasına de baktığımızda fosfordan varlıklı olduğunu görüyoruz. Yörede bilhassa kaz eti ile birlikte pilavı yapılmaktadır. ‘Kavılca pilavı’ yapılırken biraz yağlı olduğunda daha lezzetli olmaktadır” dedi. 
COĞRAFİ İŞARET İSTENİYOR
‘Kavılca’nın coğrafik işaret alması için çalışma yaptıklarını da kaydeden Şahin, şunları söyledi:
“2020 yılında bizler Kafkas Üniversitesi, Kars Ziraat Odası ve Serhat Kalkınma Ajansı takviyesi ile ‘kavılca’ buğdayının coğrafik işaret çalışmalarını yürüttük. Burada elimizde çok kıymetli bilgiler oldu. Besin kıymeti olsun, glüten oranı olsun, bu bahislerde da fikir sahibi olmuş olduk ve bu atalık tohumun devam etmesi bakımından bu datalar son derece kıymetlidir. Yörede bilhassa ‘kavılca’ bulgurundan pilav ve çeşitli yemekler yapılmaktadır. Unundan ekmek, helva ve birçok ürün yapılabilmektedir.”