Kubilay ÖZEV / İstanbul, DÜNYANIN en itibarlı araştırma merkezlerinden Kaliforniya’daki Scripps Enstitüsü’nde HIV’in nörolojik tesirleri üzerine çalışmalar yapan beyin cerrahı Prof. Dr. Murat Digiçaylıoğlu, Covid-19’un kısa ve uzun vadeli nörolojik hasarları üzerine başlatılan araştırmayla ilgili KHA’ya kıymetli açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Digiçaylıoğlu, HIV hastalarında uzun vadede “hızlanmış bir Alzheimer tipi” geliştiğini, birebir riskin Covid-19’da da bulunduğunu anlatarak, “Kovid aşılarında kullanılan mRNA teknolojisi ile elde edilecek terapilerle, bunu önlemeyi yahut geriletmeyi hedefliyoruz” dedi.
Beyin cerrahı Prof. Dr. Murat Digiçaylıoğlu, Almanya Ruhr Üniversitesi’nde tıp eğitimini aldıktan sonra doktorasını İsviçre’de tamamladı. Daha sonra Amerika’ya giderek bir müddet Harvard Tıp Fakültesi’nde çalışmalarını yürüttü. Beyin kanamasından sonra beyindeki hücrelerin ölmesini önleyen buluşuyla dünyaca ünlü bilim mecmuası ‘Nature’nin tam 9 sayfa ayırdığı çalışması ile ismini tüm dünyaya duyuran Prof. Dr. Murat Digiçaylıoğlu, hala Kaliforniya’daki Scripps Enstitüsü’nde araştırmalarını yürütüyor. Sentetik kimya, immünoloji, moleküler biyoloji ve biyofizik alanında, kimi Nobel ödüllü, pekçok kıymetli bilim beşerinin çalıştığı Scripps Enstitüsü’ndeki laboratuvarında, bilhassa HIV’nin yarattığı nörolojik hasarlar ve agresif bir beyin tümörü olan glioblastoma tedavisinde beslenmenin tesirlerini inceleyen alışmalar yürütüyor.
Prof. Dr. Digiçaylıoğlu’nun yeni projesi ise, Covid-19 virüsüyle ilgili araştırma. Yaklaşık 5 ay evvel Amerikan Ulusal Sıhhat Enstitüsü’ne bağlı “Nörolojik Bozukluklar ve İnme” ünitesine (NINDS) yaptıkları müracaatın geçtiğimiz hafta kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Digiçaylıoğlu, çalışmanın ayrıntılarını anlattı. Prof. Dr. Digiçaylıoğlu, koronavirüsün, HIV üzere virüsün neden olduğu bir hastalık olduğuna işaret ederek, nörolojik tesirleri bakımından bilhassa uzun vadede, benzeri tablolara yol açabileceğini söyledi.
“VİRÜS, BEYİNDE HIZLANMIŞ ALZHEİMER’A NEDEN OLUYOR”
Prof. Dr. Digiçaylıoğlu, “Scripps Enstitüsü’ndeki çalışmalarımızı HIV’in kısa ve uzun vadeli nörolojik tesirleri üzerine sürdürüyoruz. Covid-19’un da emsal bir halde, kısa ve uzun vadeli nörolojik tesirleri üzerine çalışmaya başladık. İkisi ortasında nörolojik tesirleri bakımından benzerlikler var. HIV artık kronik bir hastalık haline geldi. Hastalar, tedavilerle daha uzun mühletler yaşayabiliyor fakat gördük ki bu sefer de HIV olumlu bireylerde uzun vadede birtakım nörolojik hasarlar ortaya çıkabiliyor. Bunun nedeni şu anda bilinmiyor. Biz çalışmalarımızla bunu anlamaya çalışıyoruz. Kovid’in de uzun vadede nörolojik hasarlar yaratacağını düşünüyoruz. Zati şimdiden bile görmeye başladık bu tesirleri. Bundan 5-10 yıl sonrasını düşünerek de Kovid’le ilgili bu çalışmaları başlattık. Hem HIV hem de Covid-19, orijini virüse dayanan hastalıklar. İkisinin de ortak noktası, beyinde ‘nöronal inflamasyon’ dediğimiz duruma yol açması. Kovid şimdi 1,5 yıldır hayatımızda, çok genç bir hastalık, istatistiksel manada uzun vadeli kesin bilgilere sahip değiliz şimdi. Lakin elimizde şimdiden olan bilgiler gösteriyor ki Covid-19’u semptomatik olarak geçirmiş hastalarda kimi nörolojik aksaklıklar gelişiyor. Önemli hasarlar oluşabiliyor. Bunun en değerlilerinden bir tanesi, hafıza ve algılama eksikliği, beyin kapasitesinin zayıflaması. Hem HIV’de hem Kovid’de gördüğümüz nörolojik hasarlar, Alzheimer’a çok benziyor. Hatta bu iki hastalık, ‘hızlanmış bir Alzheimer’a neden oluyor” dedi.
1,6 MİLYON DOLARLIK ARAŞTIRMADA İNSAN HÜCRELERİ KULLANILACAK
Prof. Dr. Digiçaylıoğlu NINDS tarafından çalışma için kendilerine 1 milyon 592 bin dolarlık fon verildiğini anlatarak şu bilgileri verdi:
“Amerikan Sıhhat Bakanlığı’nın NINDS ünitesinden 1 milyon 592 bin dolar dayanak geldi. Bu çalışmayı Teksas Üniversitesi’nden arkadaşım temel bilimci (psikoloji) Marc Shaphiro ile birlikte yürütüyoruz. Hayvan Covid-19 bu araştırma için düzgün bir model değil ne yazık ki. O nedenle biz insanlardan, biyopsilerden elde ettiğimiz hücreleri kullanarak, virüsün orjinal ve genetik modifikasyona uğramış S1 kancasının (Spike proteini) hücrelerde ortaya çıkardığı yahut çıkarabileceği hasarları görmeye çalışıyoruz. Bilhassa gözlediğimiz bir şey, beyin kan bariyerinde bu S1 kancasının yarattığı hasarlar var. Bu da beyinde bariyer işlevi görmesi gereken kan bariyerinin işlevini gerçekleştirememesine neden oluyor. Bu biçimde de beyne girmemesi gereken çeşitli unsurlar denetimsiz bir halde beyne giriyor ve bu da bilhassa nöroinflamasyonu tetikliyor. Tabloyu daha ağır bir duruma getiriyor. İkinci bir evrede da beyne giren mikroglialar (beynin bağışıklık sistemi hücreleri) denetimsiz bir biçimde artıyor ve inflamasyonu daha da ateşlendiriyor.”
“AŞIDAKİ mRNA TEKNOLOJİSİ, TEDAVİ İÇİN DE KULLANILABİLECEK”
Projenin 5 yıl süreceğini belirten Prof. Dr. Digiçaylıoğlu, kelamlarını şöyle noktaladı:
“İlk bir yılda genel hücresel sistemleri göreceğiz. Yani hangi sinyal düzenekleri beyin kan bariyerini zedeliyor, oradaki endotel hücrelere S1 kancası nasıl ziyan veriyor, bir manada hücre içindeki konuşmaları, irtibatı göreceğiz. Onu ortaya çıkardıktan sonra da kovid geçirmiş istekli hastalarda, beyin kan bariyerini dengelersek ya da sabitlersek, S1 kancasının verdiği ziyanlar azalıyor mu, geri çevrilebiliyor mu buna bakacağız. Bunu yapmak için de kovid aşılarının geliştirildiği teknolojiyi, mantığı kullanarak yapacağız. Yani beyin kan bariyerine S1 yani spike proteininin verdiği ziyanı, mRNA teknolojisi kullanarak ya önlemek ya da geri çevirmeyi amaçlıyoruz. Messenger RNA, yani mRNA’yı kan beyin bariyerinin virüs karşısında zayıf kalmasını önleyecek biçimde kullanabiliriz. Sonuç olarak mRNA teknolojisi yalnızca kovid aşısı olarak yani hastalığı önlemek için değil, kovid’in yarattığı nörolojik hastalıklarda da tedavi olarak kullanılabilir.”
