BURDUR’da yaklaşık 300 yıllık geçmişe sahip ve türkülere konu olan 12 su değirmeninden sadece biri kaldı. Yıllarca bölge halkının kullandığı değirmenlerden vakitle 6’sı yıkıldı, 4’ü kapandı. Değirmenlerden birinin onarımı ve müzeye dönüşmesi için belediye çalışma başlatırken, başkası ise sahipleri tarafından teknolojiye ayak uydurulup, un fabrikasına dönüştürüldü.
Burdur merkez Kurna köyünde başlayıp Burdur Çayı üzerinde 1700’lü yıllarda bölgede yaşayan Rum ve Ermeniler tarafından yaptırılan 12 su değirmeni, yıllarca yöre halkına hizmet verdi. Burdur Çayı’nın suyunun azalmasıyla vakte uyularak, değirmenlerde su gücü yerine elektrik motoru kullanılmaya başlandı. Türkülere bahis olacak kadar ünlü olan değirmenler, gelişen teknoloji, tarım yerlerinin azalması, mesken ekmeğinin yerine fırın üretiminin almasıyla değerini yitirerek bir bir kapandı.
Tepeli Hasan’ın kelamlarını yazdığı ve Muzaffer Sarısözen tarafından derlenen ‘Onikidir Şu Burdur’un Dermeni’ türküsüne husus olan değirmenlerden bugün yalnızca biri ayakta kaldı. Bugün artık su çarkları dönmeyen ‘Baş Değirmen’, en son teknolojiyle hizmet veren, günlük 125 ton buğday sürece kapasiteli fabrikaya dönüştü. Kapısına kilit vurulan ‘Ali Beyefendi Değirmeni’ ise Burdur Belediyesi tarafından satın alındı. Onarım çalışmaları önümüzdeki günlerde bitecek bina, ‘Değirmen Müzesi’ olarak hizmet verecek.
‘BURDUR ASLINDA BİR SU ŞEHRİDİR’
Burdur’un değirmen kültürünün geçmişinin 300 yıla yakın olduğunu söyleyen Burdur Belediye Önderi CHP’li Ali Orkun Ercengiz, “Burdur aslında bir su kentidir. Suyu kullanarak değirmen çalıştıran ve bu değirmenleri de bir ticarethaneye dönüştürebilen değerli bir merkez Burdur 1700’lü yıllarda. O periyodun Rum ve Ermeni işletmecileri değirmen kültürünü Burdur’a getirerek sayısı toplamda 12’yi bulan ve ’12’dir Şu Burdur’un Dermeni’ türküsüne mevzu olan kıymetli bir ticarethane ve su kültürünü yaşatan kıymetli bir miras” dedi.
‘SADECE BİRİ AYAKTA’
Değirmenlerden şu an yalnızca birinin faal olduğunu vurgulayan Lider Ercengiz, şöyle konuştu:
“Onun dışındaki değirmenleri maalesef kaybettik. Bunlardan biri bizden evvelki devirde kamulaştırması yapılan ve Ali Bey’in değirmeni olarak bilinen, bizim devrimizde de onarımı başlatılmış, kısmet olursa da birkaç ay içinde hem mesire alanı hem de müze olarak kullanılacak kıymetli bir yapıyı da Burdur halkının hizmetine sunmayı planlıyoruz. Bir aksilik olmazsa orada su kütürünün yaşatılması, suyla değirmenin nasıl çalıştığının bilinmesi ve hafta sonları da vakit geçirilebilecek bir alanın yaratılması manasında da çok kıymetli bir proje. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı’ndan da mali takviye alarak yaptığımız, yöre turizmine de katkı sunacak bir proje. Değirmen bir replikasyon halinde planlandı. Burada değirmenin çalışma prensiplerini gösterebileceğimiz bir sistem kesinlikle çalışacak. Pompa marifetiyle suyu içinde döndürebildiğimiz, bir değirmenin çalışma temellerini anlatabildiğimiz bir sistemi de oraya kurmayı planlıyoruz. Bir aksilik olmazsa vatandaşımız geldiği vakit orada değirmenin çalışma prensiplerini görebildiği üzere, buğdaydan una serüveni görebilecek.”
‘TÜRKÜNÜN SÖZLERİ’
Onikidir imanım aman,
şu Burdur’un dermeni
Dermencisi efem aman Urum değil Ermeni
Ya kendisi efeler aman ya kellesi gelmeli
Ay karanlık efem görünmüyor izimiz
Üç kardeşiz efem kurban gitsin birimiz
Bir incecik yol gidiyor dermene
Oturmuşlar efem aman çayır ile çimene
Hem severim efeler aman hem döverim kime ne
Al karanfil aman mor şişede ıslanır
Bir gün olur efem mecnun gönül uslanır
TÜRKÜLERE BAHİS OLAN 12 DEĞİRMEN
Ayan Hasan Değirmeni- Kurna köyünde (yıkıldı)
Tıkırdık Değirmeni- Kurna köyünde (yıkıldı)
Çobanönü Değirmeni- (yıkıldı)
Tapucu Yakup Değirmeni- (yıkıldı)
Kaymakamoğlu Değirmeni- Osman Konutçular (yıkıldı)
Bavli Değirmeni- (yıkıldı)
Hatip Hoca Değirmeni- (kapalı)
Velicangil Değirmeni- (kapalı)
Kabacalı Değirmeni- (kapalı)
Ali Beyefendi Değirmeni (restorasyonu yapılıyor)
Baş Değirmen (Berberoğlu Un Fabrikası olarak faaliyette)
Hamit Değirmeni (Emin Un) kapalı
