Burdur Gölü’nün kuruyan alanlarından, yılda 2 bin ton ziyanlı toz etrafa saçılıyor

Mesut MADAN/BURDUR, – BURDUR Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi’nden (MAKÜ) Prof. Dr. İskender Gülle, Burdur Gölü’nün çekilen alanlarından yılda 2 bin ton sıhhate ziyanlı tozun etrafa saçıldığını söyledi. Prof. Dr. Gülle, “Bu, 100 futbol alanını 1 metre yüksekliğinde tozla doldurmaya yetecek bir miktardır” dedi.
Burdur MAKÜ Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İskender Gülle, önümüzdeki yıllarda ülke genelinde yaşanacak su geriliminin ayak seslerinin şimdiden duyulmakta olduğunu, bu gerilimin Burdur’da kendisini ağır halde hissettirdiğini söyledi. Prof. Dr. İskender Gülle, bölgede yaşanan hidrolojik kuraklığın, çok su kullanımının sonucu olarak Burdur Gölü’nün değerli seviyede su kaybettiğini ve yüzde 45 oranında küçüldüğünü belirterek, “Bir vakitler Burdur’da bir slogan vardı, ‘Göl yoksa Burdur da yok’ diye. Çok söylendi bu slogan, lakin artık unutuldu güya. Meğer daha çok söylemeliydik ve asla unutmamalıydık” dedi.
‘KIYILAR TOZ ÇÖLÜ HALİNE GELDİ’
Prof. Dr. Gülle, Burdur Gölü alanının 50 yıl içerisinde yaklaşık 100 kilometrekare küçülmesiyle gölün Bağlar, Çerçin, Askeriye, Gölbaşı, Senir, Kılıç, Ardıçlı, İlyas, Karakent, Kumluca, Yazır, Yazıköy, Hacılar, Kuruçay, Çendik Köyü üzere kıyılarında çok büyük toz ve tuz alanları ortaya çıktığını belirterek, “Özellikle gölün Isparta sonları içerisindeki kıyıları büsbütün kuruduğundan, bu alanlar adeta geniş bir toz çölü haline geldi. Gölün çekilen alanlarındaki toprağın tuzlu olması nedeniyle bitki gelişimi çok mümkün değil. Ayrıyeten bu alanlarda ağır küçükbaş hayvan otlatılması nedeniyle toprak daima ezildi. Buraların sürülerek toprağın rüzgara karşı savunmasız hale gelmesinden ötürü kuvvetli rüzgarlarda çok ağır toz fırtınaları oluşmaktadır” diye konuştu.
‘YILDA 2 BİN TON TOZ ETRAFA SAÇILIYOR’
Çekilen göl yatağından yılda yaklaşık 2 bin ton tozun havalanarak etrafa saçıldığını belirten Prof. Dr. Gülle, şöyle konuştu:
“Bu ölçü kabaca 100 futbol alanını 1 metre yüksekliğinde tozla doldurmaya yetecektir. Gölün çekilmesi sonucunda göl tabanında birikmiş olan ve artık tozla havalanan çeşitli toksik metaller, pestisit kalıntıları, mikroplastikler ve tuzlar ile yüklü olarak silt ve kilden oluşan bu karışım, öncelikle en yakın yerleşim merkezlerini tehdit etmektedir. Bilhassa kuzey-güney istikametli rüzgarların tesiriyle buradan kalkan binlerce ton toz, başta en yakın yerleşimler olan Burdur, Senir, Kılıç ve Keçiborlu yerleşimlerini kuvvetli halde etkilemektedir. Aral Gölü (Orta Asya), Urmia Gölü (İran), Çad Gölü (Afrika), Owens Gölü (ABD) üzere dünyada kuruyan göl örnekleri üzerinden düşündüğümüzde, yaşanacak ekolojik ve ekonomik ezalara ek olarak, tozun tetiklediği sıhhat problemlerinde artışlar olabilecektir. Bilhassa ‘PM2.5’ olarak bilinen en ince tozun sıhhat üzerine birçok çok olumsuz tesiri bulunmaktadır.”
‘DAHA ÇOK SU HARCAYACAĞIZ’
Çevreye yayılan tuz ve tozun, ağaç, zerzevat ve başka bitkilerin gelişimini de olumsuz istikamette etkileyebileceğini aktaran Prof. Dr. Gülle, “Evlerimiz, otomobillerimiz, çamaşırlarımız, saçımız başımız daha çok kirlenecek ve sonuçta paklık için daha çok masraf edeceğiz, yani daha çok su harcayacağız. Suyumuz ise esasen epey kısıtlı durumda. Ömür kalitesi düşeceğinden kentten göçlerde yaşanabilecek artışlar, Burdur iktisadını de olumsuz tarafta etkileyebilecektir” diye konuştu.
‘GÖL KIYISINDA HAYVAN OTLATMA YASAKLANMALI’
Bir yerde toz varsa ondan kısa vadede kurtulmanın mümkün olmadığını kaydeden Prof. Dr. İskender Gülle, şöyle devam etti:
“Zira toz dünyadaki en küçük ve en sinsi şey olup, ondan ne kadar korunmaya çalışsak da mutlak suretle her yere nüfuz etmesi kaçınılmazdır. Dünyadaki öbür toz hadiselerinden öğrendiklerimiz ışığında hususa baktığımızda, tozla aktif uğraşın yalnızca ekolojik prosedürlerle mümkün olduğunu görmekteyiz. Kısa vadede alınacak tedbirler, göl kıyısında hayvan otlatmanın sonlandırılması yahut yasaklanması gerekir. Çünkü hayvanların yere uyguladığı başınç toprak kabuğunu kırmakta ve bitki gelişimini zorlaştırmaktadır. Orta vadede ise çekilen ve toz üreten kıyı alanlarının tuza güçlü örtücü bitkiler ile rehabilite edilmesi. Ayrıyeten kısa vadede bitki gelişiminin mümkün olmayacağı daha tuzlu alanlarda, bitkilerin dışında, fizikî örtücülerin ve rüzgar perdelerinin de kullanılması mümkündür. Sonuç olarak, Burdur Gölü kıyılarında toz oluşumu meselesinin, göl idare planı kapsamında yapılacak geniş ölçekli bilimsel rehabilitasyon projeleri ile çözülmesi gerekmektedir. Bilhassa çekilen alanların mahallî bitki cinslerinden olan kapari ile donatılması şimdilik en akılcı yaklaşım olarak görülmelidir.”