7 büyüklüğündeki sarsıntıda yıkılmayan tek cami

Mesut MADAN/ BURDUR, – BURDUR’da Sadenzade Hacı İsmail Ağa tarafından yaptırılan Saden Mescidi, 159 yıldır ayakta duruyor. Burdur ve etrafında 17 bin binanın yıkılmasına neden olan 7 büyüklüğündeki zelzeleye de dayanan Saden Mescidi, bu zelzelede kentte yıkılmayan tek cami olarak biliniyor.
Burdur merkez Değirmenler Mahallesi’nde bulunan ve Sadenzade Hacı İsmail Ağa tarafından 1862 yılında kare plan üzerine taş temel ve kerpiçten yaptırılan Saden Camii’nin içinde 4 ahşap direk yer alıyor. Minaresi tek şerefeli, pabucu taş; gövde, erdeme ve alemi ise ahşap olan caminin bitişiğinde, kuzeydoğu köşesinde kitabesine hicri 1304 tarihi düşülmüş hücre halinde kare formlu ve kubbeli kütüphane bulunuyor. Burdur’da 1914 yılında meydana gelen 7 büyüklüğündeki zelzelede kent merkezindeki 21 mescitten 20’si yıkılırken, Saden Mescidi ayakta kaldı.
‘1914 YILINDAKİ ZELZELEDE YIKILMAYAN TEK CAMİ’
‘Burdur’un Tarih ve Kültür Varlıkları’ isimli bir çalışması olan evvelki periyot Burdur Belediye Başkanı Sebahattin Akkaya, Saden Mescidi’nin Selçuklu periyodu yapıtlarını andırdığını söyledi. Akkaya, “Saden Mescidi, 1862 yılında Burdur eşrafından Sadenzade Hacı İsmail Ağa tarafından yaptırılmış bir cami ve 1914 yılındaki zelzelede yıkılmayan tek cami. Temelleri taş, duvarları kerpiçten yapılmış. Üzeri toprak dam iken 1914 sarsıntısında çatı yapılıyor. Direklere baktığımız vakit ve çatısına bakıldığında Selçuklu periyodu mescitlerinin tavanlarına benziyor. Direkler yatay formda yapılmış, ‘mertek’ diye tabir edilen bu ağaçlar Selçuklu üslubu. Beyşehir’deki Eşrefoğlu Mescidi ve Afyon Ulu Cami direkler üzerindedir büsbütün. Bu cami onların küçük bir benzeridir” dedi.
‘KİTAPLARIN NEREYE GİTTİĞİ MEÇHUL’
Yaklaşık 10 yıl evvel caminin Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce onarımının yapıldığını anlatan Sebahattin Akkaya, Salnamelerde 3 bin 500 yazma eser bulunduğu yazılı olan caminin bitişiğinde tekrar Sadenzade Hacı İsmail Ağa’nın yaptırdığı kütüphane bulunduğunu kaydetti. Akkaya, “Bu kütüphane 1914 sarsıntısına kadar faaliyetteyken sarsıntıdan sonra kapanmış ve içindeki kitapların da maalesef nereye gittiği meçhul, belirli değil. Başka büyük kentlerde olduğu üzere Burdur çapındaki kentlerde de cami, medrese, kütüphane, hazire bir bütün halindedir. Bu cami de birebir formdaydı, haziresi de vardı. Caminin imamlarından, müezzinlerinden, hatiplerinden ölenlerin gömüldüğü hazire de var lakin sonradan bu hazire kalkmış. Burdur’daki mescitlerde bunları görüyoruz. Çabucak her mescitte bir hazire varken artık o hazireler kalkmış, caminin bahçesi haline getirilmiş maalesef” diye konuştu.
DEPREMDE 17 BİN MESKEN BÜSBÜTÜN YIKILMIŞTI
İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı Zelzele Dairesi Başkanlığı datalarına nazaran, 3 Ekim 1914 tarihinde meydana gelen 7.0 büyüklüğündeki Burdur sarsıntısında 4 binden fazla kişi hayatını yitirdi. Zelzeleden çabucak sonra yangın çıktı ve büyük hasara neden oldu. Sarsıntı nedeniyle Burdur ve etrafındaki vilayet, ilçe ve köylerde 17 bin mesken büsbütün yıkılırken, tarihi yapıtların birçok ziyan gördü.